Besleme

Gökdeli Mehmet çetesi..

Zeybekler ve yaşamları hakkında makaleler

Zeybekoloji.Com Arama Motoru

Gökdeli Mehmet çetesi..

İleti Alagözoğlu » 20 Şub 2015, 23:28


....Kamalı Mustafa’nın öldürülmesinin ardından , çetesi zamanla dörde bölündü ve Gökdeli Mehmet,
Kaymakçılı İsmail, Deli Ayanoğlu Hüseyin ve Semitli Küçük Mehmet kendi çetelerini kurdular......

Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Gökdeli Mehmet Çetesi ile İlgili Belgeler :
Documents from the Ottoman Archives on the Gökdeli Mehmet Band.
Hakan Yaşar* , Necat Çetin**
Özet :
Makalede Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan Gökdeli Mehmet çetesi ile ve o dönemde geçen
farklı olaylarla ilgili belgelerin aslı ve çevirileri verilecektir.
Anahtar kelimeler: Efe, zeybek, Gökdeli, Bozdağlar, Beydağ, Kurudere.
Abstract :
This article assembles documents from the Ottoman Arcive on Gökdeli Mehmet Efe band and the various
events of the period. The article provides a facsimile copy of the documents and gives a reading of the texts.
Keywords: Efe, zeybek, Gökdeli, Bozdağlar, Beydağ, Kurudere.

Gökdeli Mehmet Efe
Gökdeli Mehmet Efe çetesi , Beydağ’ın ( Eski Balyanbolu ) Kurudere köyündendir. 1902 yılında Kamalı
Mustafa Efe’nin zeybeği idi. Kamalı Mustafa ölünce kısa bir süre Kurucaova’lı İsmail Efe’ye zeybeklik
yaptı.Daha sonra Korgalı Ali ve Çamlıcalı Hüseyin zeybeklerle birlikte efesinden izin alarak yeni bir çete
kurmuşlardır. Çamlıcalı Hüseyin bu çetenin efesiydi. Daha sonra Gökdeli kendi çetesini oluşturdu.
Zeybekleri Arapoğlu Ali, Koca Veli, Bekir’in Ahmet, Karamanlı Mustafa, Tontil Mustafa, Siyekli
Mehmet’tir. 1905 yılında Alaşehir eşrafından Mütevellioğlu Tevfik Bey aracılığı ile Gökdeli Efe affa
uğrayıp istimam ederek yüze indi.1 1914 yılına kadar Kurudere köyünde kır serdarlığı 2 işi
Osmanlı tarafından verilmiştir. 1914 yılında askere gitmemek için yeniden bir çete kurarak dağlara çıkmıştır.
Yanındaki zeybekler şunlardır:
Kurudereli Yakup, Cevizdipli Mehmet, Kocakulak Mehmet, Korgalı Ahmet, Tatlının oğlu Hüseyin, Kırlının
Halil ve Hekimoğlu.
Efeliği sırasında Ödemiş - Nazilli yörelerinde dolaştı ve Çakırcalı’ya en önemli rakip olarak yardımcı çeteler
de kurdu. Kısa bir süre Demirci Mehmet
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
* Hakan Yaşar, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap tarihi Enstitüsü Araştırma Görevlisi, Ankara.
hyasar81@hotmail.com
** Necat Çetin, Yöre araştrımacısı, Torbalı, İzmir. cetin.necat@gmail.com
1 İstimam “dağdan inme”.
2 Kır korumacılığı: Osmanlı yönetimi düze indirdiği kişilere maaşlı olarak bu görevi vermiştir. Amaç tekrar dağa çıkışı önlemektir.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Efe de onun kızanlarından oldu.3 1918 yılında Çavuş dağında Kaymakçılı Deli Ağa’nın oğlu Kara İbrahim
tarafından yanlışlıkla öldürüldü. Aile bugün Gök soyadını kullanmaktadır.4

Gökdeli%20Mehmet%20çetesi%20ile%20(Fotoğraftaki%20yazı%20yanlıştır.).jpg

Fotoğraf : Gökdeli Çetesi ( Altındaki yazı , fotoğraf kaynağı kişi tarafından yanlış yazılmıştır.)

Gökdeli çetesiyle ilgili arşiv belgeleri şunlardır :

Belgeler :
Belge 1.
Aydın'da istiman eyleyen Gök Deli Mehmed ile altı arkadaşının affedildikleri.5
Bâb-ı Âlî
Sadâret-i Uzmâ
Mektûbî Kalemi
Dâhiliye Nezâreti
Devletlü efendim hazretleri
Bu kere ittihâz olunan tedâbir üzerine istimân eylediği vilâyet-i celile-i dâverlerinden arz-ı atebe-i
ulyâ kılınan Gökdeli Mehmed ile altı nefer rüfekâsının hûkûk-ı şahsiye da‘vası bâkî kalmak üzere
hûkûk-ı umûmiyeden dolayı haklarında aff-ı âlî-i şâyân buyrulmuş olduğu Mâbeyn-i Hümâyûn
Başkitâbet-i Celîlesi’nden bi’t-tezkire-i hususiye iş’ar ve keyfiyet Adliye Nezâret-i celilesiyle vilâyet-i

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
3 Bayram Bayrakdar, “Milli Mücadele’de Denizli Olayı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. VIII, Kasım
1991, Sayı 22, http://atam.gov.tr/milli-mucadelede-denizli-olayi/ pdf (12/7/2013).
4 Behiç Galip Yavuz, Yukarı Küçük Menderes Havzasında Zeybekler, Tarihçeleri, Özellikleri, Türküleri ve
Yöremiz Zeybekleri, 3. Baskı, Ödemiş Belediyesi Yayını, Ödemiş 2012, s. 137.
5 BAO (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), DH.MKT. Dn 945 Gn 72 Tr 1323S 05 2.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
müşairün-ileyhâya tebliğ ve izbar kılınmış olmagla nezâret-i celilelerince iktizasının îfâsına ehemmiyet
buyrulması siyâkında tezkire-i senâveri terkim kılındı efendim.
Fî 2 Safer sene [1] 323 ve Fî 25 Mart [1] 321 [7 Nisan 1905]

Belge 2.
Gökdeli Mehmed ile afv-ı ali'ye mazhar olan bazı kişilerin başka mahkumlarla birleşerek
tarik-i şekavette bulunacakları haber alındığından ölü veya diri yakalanmaları.6

-------------------------------------------------------------------------------------------------
6 BAO, Y..EE..KP.. Dn 27 Gn 2699 Tr 1324M 17 2.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
[Şifre Telgraf]
Huzûr-ı Sâmî-i Cenâb-ı Vilâyet-penâhiye
Şimdi Balyanbolu Müdürlüğünden alınan tahrirâtta Gökdeli Mehmed ile afv-ı âlîye mazhar
olanlardan Karaman karyeli [...] ve Yenişehir karyeli Cafer nam iki şahıs Karaman’dan Çolak Ali’nin
oğlu Ali ve Kalaycı Süleyman Oğlu Ahmed ve Yenişehir’den üç seneye mahkûmiyetten Nasuhi ile
birleşerek köylerince olan işlerini tasfiye ederek bugün yarın tekrar tarîk-i şekavete çıkacaklarını
merkum Gökdeli Mehmed ele verilmemek şartıyla mahremâne haber verdiği ve Mülazım Emin Ağa
maiyet-i efrâdıyla gönderilir ise bunların hayyen veya meyyiten derdestleri me’mul idüğü cihetle
olunacak muamele istihar edilmekte bulunmakla irade-i celile-i fehimânelerini intizar eylerim.
Ödemiş Kaymakamı Şakir
Fî 28 Şubat [1]321= [13 Mart 1906]

Belge 3.
Aydın vilayeti dahilindeki eşkiyanın def' ve cezalandırılması, Çamlıcalı Musa, Gökdeli
Mehmed gibi eşkıya reislerinin aman dilemesi, Çakıcı Mehmed'in şekavete devam ettiği ve Köse Ali
oğlu ile olan mücadelesi.7
Sadaretten Aydın Vilayetine gönderilen 7 Nisan 321= [20 Nisan 1905] tarihli yazı.
Dahil-i vilâyette baş gösteren eşkıyânın tenkili için ittihâz olunan tedâbirin henüz semeredâr-ı
muvaffakıyet olmadığı ve hizmet-i tenkiliyede kullanılmak şartıyla istimânı bi’l-kabul kendisine beş
yüz ve avanesine de iki yüz ellişer guruş maaş tahsis kılınan Çakıcı Mehmed’in hükümetin semtine bile
uğramadıktan başka yine taarruzat-ı şekavetkâraneden geri durmadığı ve bu yüzden münâkalât 8 ve
ticâriyenin sektedâr olduğu haber verilmekle tedâbir-i tenkiliyenin teşdîdi ve merkum Çakıcı
Mehmed’in tahdid-i cür’eti ve inde’l-icâb kendisiyle avanesine verilen maaşın kat’ ve’l-hasıl emniyet-i
ahvâlin men’-i esbâbının istikmâli mütemennâdır olbabda.

---------------------------------------------------------------------------------------
7 BAO, Y.EE.KP. Dn 24 Gn 2360 Tr 1323S 14 4.
8 Nakil, trafik, ulaştırma işleri.
---------------------------------------------------------------------------------------

Belge 4.
İnce Mehmed' in gizlice hükümet idaresine gelerek Kamalı’ nın yeğeni İsmail’ in şekavete
devam ettiği sürece , hem kendisinin hem de Gökdeli'nin şekavete dönmek zorunda kalacağını söylediği.9

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
9 BAO, Y..EE..KP.. 28 2751 1324S 03 5. Bu şifreli telgrafın bazı bölümleri çözülememiştir. Çözülemeyen yerler
[...] şeklindedir.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Huzur-ı Sami-i Cenâb-ı Vilayet-penâhiye

Şimdi İnce Memed daire-i hükümetde hafiyen nezd-i bendegâneme gelerek Kamalı’nın yeğeni
İsmail hall-i şekâvette iken ikâına muktedir olamadığı isâet 10 ve denâiyet11i icra ile ahaliyi
bizâr ve şu tarik [...] meyilli ve olanlara pek kötü yolları ve misaller iraesiyle [...] mezkur olan redaeti 12 izhar etmekde ve kariben tarik-i şekavete tekrar huruc [...] ve [...] olunduğundan bunun tekrar hurucu
gerek Gökdeli ve gerek kendisi şekavete avdete mecburiyet ıstırarında olarak bu halde hükümet-i
seniyyeden gördükleri atufete karşı küfran-ı ni’met olacağını maremane ve beyan etmiş ve buna vesait
ve derecesinde gerçi nasihat-i lazıme icra kılınmış olup ancak mekumun tekrar hurucu ve Gökdeli ile
ın da onlara Memed’in de çaresizlikle [...]o tarike avdeti halinde daha bir çoklarında onlara [...]
olacaklarından mesele bütün bütün kesb-i vehamet ve ehmiiyet edeceğini ve esasen bunun icra ettiği
tadiat merkumun şerrinden ihraza eğer ki resmen dava edilmiyorsa da yakın derecesindeki mesmuata
ve Torbalı cihetinde derdest edilen rüfekasını icra-yı şekavete etmesindeki malumata [...] komisyonu
heyet-i mahremesinin gedendeki teşriflerinde hükümet-i alaka edercesine etrafa martinlerle müsellah
avanesini nöbetçi ikamesi suretiyle gösterdiği [...] emniyet-i [...] nazaran er ve geç tutacağı yol
şekavte ve ifa edeceği hizmet [...] olmasıyla ve şimdi [...] ve [...] ve atisinde vehameti muhakkak
bulunmasıyla mazhar-ı avf-ı ali bulunduktan sonra vukuada gördüğü tadiyattan dolayı tedib imkanı
terhib olunmak üzere istisali derece-i vücubunda görünmekte olduğundan müfreze ve kuvvet izhar
olunarak efrad-ı sakir-i şahane sevkiyle merkum ismail’in [...][...] irade ve ve müsade celile-i
fehamet-penâhileri arz olunur ferman...
Ödemiş Kaymakamı Şakir
16 Mart (1)322 = (14 Mart 1906)

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
10 Kötülükte bulunma, kötü iş işleme.
11 Alçaklık, aşağılık.
12 Kötülük.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Belge 5.
İstiman eyleyen Şaki Gökdeli Mehmed ile rüfekasının hukuk-ı şahsiye davaları baki kalmak üzere hukuk-ı umumiyeden affı (Dahiliye; 190833).13

Sadaret-i Uzma
Mektûbî Kalemi
Nezâret-i Celîlesi Cânib-i Âlîsi'ne
Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi' ne
Tarih-i Tebyiz: Fî 2 Safer Sene [1]323 ve Fî 25 Mart Sene [1]321 [7 Nisan 1905]
Bu kere ittihaz olunan tedâbir üzerine istimân eylediği Aydın vilâyet-i celilesinden arz-ı atebe-i
ulyâ kılınan Gökdeli Mehmed ile altı nefer rüfekasının hûkûk-ı şahsiye da‘vası bâkî kalmak üzere
hûkûk-ı umûmiyeden dolayı haklarında avf-ı âlî-i şâyân buyrulmuş olduğu Mabeyn-i Hümayun
Başkitabet Celilesinden bi’t-tezkire-i hususiye iş’ar ve keyfiyet Dahiliye Nezaret-i celilesiyle vilayet-i
müşarün-ileyhâya tebliğ ve izbar kılınmış olmagla nezaret-i celilelelerince de iktizasının îfâsı
hususuna himem-i aliyye-i dâverîleri derkâr buyurulmak bâbında.

---------------------------------------------------------------------------------------------------
13 BAO, BEO 2545 190834 1323S 02 1.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
  

Bu iletideki ekleri görmek için gerekli yetkilere sahip değilsiniz.
Çakırcalı Efe ! Yol ver geçelim , yaban değiliz..!
Kullanıcı avatarı
Alagözoğlu
Kızan
Kızan
 
İleti: 127
Kayıt: 17 Şub 2010, 14:34
Yaş: 60
Uyarılma: (0%)
Teşekkür etti: 1730
Teşekkür aldı: 355
İsim: Mahmut
Cinsiyet: Bay
Memleket: Aydın
Yaşadığı Şehir: İstanbul
Oynadığınız Ekip: Maltepe H.E.M.ZEYBEK

4 Alagözoğlu isimli üyemize teşekkür edenler.:
Efe, erboy, fes17, okyanus

Zeybekler

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir

cron