Efe Sözcüğü Üzerine

Zeybekler ve Halk Oyunları ile ilgili makaleler
Kullanıcı avatarı
Efe
Yönetici
Yönetici
Mesajlar: 3321
Kayıt: 28 Mar 2008, 18:54
İsim: Cem Bostan
Cinsiyet: Bay
Memleket: Balıkesir
Yaşadığı Şehir: Balıkesir

Efe Sözcüğü Üzerine

Mesajgönderen Efe » 02 May 2011, 12:33

Efe sözcüğünün yaklaşık bütün sözlüklerde genellikle yiğit, özellikle köy yiğidi, mert, korkusuz anlamlarına geldiği açıklanmaktadır. Bununla birlikte efeliğin, kabadayılık, baş eğmemek, diklenmek, kafa tutmak anlamlarına geldiği de belirtilmektedir. Efe sözcüğüğü ileilgili kimi lavramlar türetilmiştir ki, bunlar "efe yürüyüşü", "efelenmek", "efelik" ve "efece" gibi kavramlardır. Efe yürüyüşü, diklenerek gösterişli bir biçimde yürümeye denir. Efelenmenin anlamı boyun eğmemek, efelik ise, karşı koyma, korkusuzluk, yiğitlik, mertlik sergileme durumudur. Efece kavramı ise yiğitçe, mertçe davranışları içerir.

Efe kavramı Orta ve Batı Anadolu'da yaygın bir deyimdir. Kayseri-Pınarbaşı, Pazarören, Çukurova ve Maraş yöresi Türkmen aşiretlerinde, özellikle Afşarlarda kadınların fes çevresine bez ve yağlık sararak yaptıkları bir çeşit baş bağı için de efe deyimi kullanılmaktadır. Hatta bu deyim bir Afşar ağıtında da geçmektedir;

    Efesini bana verin
    Ben belime sokucuyum
    Ehmed oğlum düğün kurmuş
    Ben halaya çıkıcıyım

Bir diğer ağıtta ise;

    Efesini bana verin
    Ben başıma takacağım
    Derviş'im halaya girmiş
    Ben boyuna bakacağım

denilmektedir. Ayrıca Orta Anadolu'da efelik adıyla anılan bir tür otun varlığını da yeri gelmişken belirtelim.

Bu sözcüğün kökeni konusunda kesin bir düşünce olmamasına karşın, biz büyük bir olasılıkla Türkçe kökenli olduğunu düşünüyoruz. Çünkü benzeri sözcükler bugün Anadolu'nun birçok yöresinde halk dilinde halen canlı bir şekilde yaşamaktadır. Bu, benzeri sözcüklerden sözgelimi şunlarıdr;

    Aba: Abla, büyük kızkardeş.
    Ağa: Büyük erkek kardeş, varlıklı ve cömert kişi.
    Apa, ape, abe: Büyük erkek kardeş, ağabey.
    Ebe: Babaanne
    Ede: Ağabey. Kimi bölgelerde (Bozok ve Maraş-Binboğalar yöresi gibi) baba.
    Eke: Büyümüş, herşeyi bilen.
    Eme: Hala, bibi

Bu sözcüklerin yapılarına ve anlamlarına baktığımızda efe sözcüğüyle yakınlığı hemen göze çarpmaktadır. Bunlara ek olarak kimi yörelerde - özellikle Orta ve Batı Anadolu'da - efe sözcüğünün ağabey anlamına geldiğinin ve yaygın olarak kullanıldığının bilinmesinde yarar var. Bazı kaynaklarda efe sözü yetişmiş genç anlamına gelen "efeb" sözünden türemiş olabilir, denilmektedir ki, bu durumda açıklamalarımızla uygunluk içindedir.

Kimi araştırmacılar bu sözcüğün bugünkü Efes kentinin eski adı olan Epheus'tan geldiğini, kimi araştırmacılar ise bu sözcüğün eski Anadolu dillerinden Grekçeye, Grekçeden Türkçeye geçtiğini söylemektedirler. Bu savların varsayımdan öteye bize göre sağlam bir kanıtı yoktur. Oysa yukarıdaki sözcüklerle benzerliğine baktığımızda yaygın olarak kullanılan yiğit, baş eğmeyen, mert, koruyucu gibi anlamları da düşünülerek Türkçe kökenli olduğu sanırım rahatlıkla söylenebilir.


Kaynak: Zeybeklik ve Zeybekler Tarihi - Ali Haydar Avcı

ressamerdinc
Baş Zeybek
Baş Zeybek
Mesajlar: 776
Kayıt: 26 Eyl 2009, 22:39
İsim: Erdinç Çolak
Cinsiyet: Bay
Memleket: Balıkesir
İletişim:

Re: Efe Sözcüğü Üzerine

Mesajgönderen ressamerdinc » 03 May 2011, 19:23

Dursunbey'in bazı köylerinde efe: ağabey anlamına gelir.Bu durum Balıkesir'in başka yerleri ve diğer Batı Anadolu illeri için de geçerli.

muhteremkurt
Müdavim
Müdavim
Mesajlar: 1
Kayıt: 13 Ağu 2012, 15:30
İsim: Muhterem Kurt
Cinsiyet: Bay

Re: Efe Sözcüğü Üzerine

Mesajgönderen muhteremkurt » 13 Ağu 2012, 16:22

Ben cok iyi biliyorum Annem agabeylerine hep EFE diye hitap ederdi. Ilk önce agabeyinin ismini söyler sonrasinda efe derdi. Örnegin; Ahmet efe, Muharrem efe diye söylerdi.

GamzeYıldız
Müdavim
Müdavim
Mesajlar: 3
Kayıt: 06 Ağu 2012, 11:54
İsim: Gamze
Cinsiyet: Bayan

Re: Efe Sözcüğü Üzerine

Mesajgönderen GamzeYıldız » 14 Ağu 2012, 16:51

Küçük erkek çocuklarını da Efe diye severler bizim orlarda. Efe kelimesini bilinçaltına erleştirip, Efe gibi yetişmesini sağlamak mıdır amaç bilmem..


“Makaleler” sayfasına dön

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir