son balıkesir seyahatinde ceme özellikle çepni arkadaşlarına sordurttum, düğünlerinde ne oynarlar diye sadece semah döndüklerini söylediler. erdinç sen çepni köyünde bri düğünde bulndun mu , benim o arada yaptığım kısa araştırmada aralarına yabancı almadıklarını söylediler. ayrıca çepnilerle ilgili bir iddiada bulunacağım ama ,cemden bir video bekliyorum ondan sonra

kadir abi, semahlar hakkında pek bilgim yok.

berkancım zaten halkbilimi camiasında pekçok kişi dans boyutunda semahlar hakkında bilgi sahibi değildir , eğer Türkiyede ilkkez semahları 1960 lı yıllarda sahnede sergileyen BUFK geleneğinden gelmeseydim ,benimde bilme şansım pek olmazdı.

bu başlık altındada başlamazsak nerde başlayacağız ,sadece halkoyunlarıyla ilgilenenlere değil ama halkbilimiyle ilgilenen bütün arkadaşlarıma kesinlikle okumasını tavsiye ederim ,birkaç seferde yayınlayacağım oldukça uzun .Anadolunun tarihini doğru algılamak için atlamayın...

ÇEPNİLERİN ANADOLUNUN TÜRKLEŞMESİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

Anadolu’nun bir Türk vatanı olmasında çok önemli rol oynadıkları tarih otoriteleri tarafından kabul edilen Çepnilerin Anadolu’daki varlıkları 12. yüzyıla kadar gitmektedir.
Bunların Anadolu’ya nasıl geldikleri,nerelere yerleştikleri,nasıl yayıldıkları hakkında ise ayrıntılı bilgiye sahip değiliz.12. ve 13. yüzyıllara ait belgeler daha çok Çepni varlığından ve onun menşeinden söz etmekte,daha sonraki yüzyıllarda ve özellikle16.yüzyıldan itibaren tutulmaya başlayan Osmanlı tahrir defterlerinden alde edilen bilgiler,Çepnilerin Anadolu’nun iskanında ve Türkleşmesinde oynadıkları büyük rolü ortaya çıkarmaktadır.
ÇEPNİLERİN MENŞEİ VE ÇEPNİ ADININ MANASI
Çepnilerden söz eden büyük kaynaklar,onları Oğuz Türklerinin bir boyu olduğunda görüş birliği içindedirler.Çepnilerden söz eden en eski yazılı kaynak Kaşgarlı Mahmud tarafından 1072-1076 yılları arasında yazılan Divanü Lûgati’t Türk’tür.Türk dili,tarihi ve kültürü yönünden çok zengin bir hazine olan bu eserde Kaşgarlı Mahmud ,Oğuz boyları hakkında da bilgi verirken,Oğuzların yirmi iki bölük olduğunu,her bölüğün ayrı bir belgesi ve hayvanlarına vurulan bir alameti olduğu belirttikten sonra birinci boy olan Kınık’tan başlayarak tek tek bütün bölükleri tanıtır.Çepni boyu Kaşgarlı’nın yirmi iki bölüğe ayırdığı Oğuzların yirmi birincisidir.
Çepni adının geçtiği ikinci yazılı kaynak 14. yüzyıla aittir.Reşideddin Fazlullah’ın 1310 tarihinde yazdığı Câmi’üt Tevârih’in ikinci cildinde Târih-i Oğuzân ve Türkân (Oğuzların ve Türklerin Tarihi) adıyla Oğuz Destanı nakledilir.Bu destanda,Oğuz’un daha yaşarken Boz Oklar ve Üç Oklar diye ikiye ayırdığı altı oğlundan yirmi dört torunu olduğunu, Oğuz’un vefatından sonra onun yerine Kül Han geçtiği,Oğuz’un çok değer verdiği bilge bir kişi olan Irkıl Hoca’nın,devletin devamlılığının sağlanması,ileride herhangi bir kargaşaya meydan verilmemesi için bu yirmi dört oğula birer lakap ve birer ongun ve hayvanlarına vurmaları için de birer damga tespit edilmesinin gerekli olduğu Kün Han’a söylediği,onun da bu fikri kabul ederek bu işi yapmak üzere Irkıl Hoca’yı görevlendirdiği,Irkıl Hoca’nın da yirmi dört evladın her birine birer lakap,birer damga ve biere ongun tespit ettiği anlatılr.
Bu kaynağa göre Çepni,Üç Oklar’ın en büyüğü olan Kök Han’ın dördüncü oğludur. İlk kez bu eserde Çepni’nin manası üzerinde durulmuş ve Çepni,”Nerede düşman görse durmayıp savaşan”(Kandaki yağı göre,derhal savaşır ve çarpar.Bahadır)şeklinde tanıtılmıştır. Ongununun”Sunkur:Umay”,Ülüşünün(şölendeki et payı),Sol karı yağrın,sol yanbaş olduğu belirtilmiş ve damgası verilmiştir.
14.yüzyılda Çepni adı,Ebû Hayyan’ın,Kitabul-İdrak li-Lisanil Etrak adlı eserinde “Çepni-kabîletün minnet-Türk”şeklinde geçer.Eserde,Türk boylarından sadece Kınıklarla Çepnilerden söz edilmektedir.Bu bilgi 14.yüzyılda Çepnilerin sadece Anadolu’da değil, Mısır’da bile tanındığı göstermesi bakımından çok önemlidir.
15.yüzyılda Yazıcıoğlu Ali,Reşideddin’den bazı değişiklikler yaparak Türkçe’ye çevirdiği ve “Tarih-i Âli Selçuk”adlı eserinin baş tarafına aldığı Oğuzname’de Çepniler hakkında bilgi verir.Bu eserde Çepninin damgası diğerlerinden farklıdır.
Tarihlere ”tarihi yapan ve yazan han”olarak geçen Ebugazi Bahadır Han’ın 1660 ta tamamladığı Şecere-i Terakime de,tıpkı bundan önce sözünü ettiğimiz Reşideddin’in Farsça Oğuznamesi gibi Oğuz Kaan Destanı’nın bir başka şekli yani Türkmen rivayetidir.Ebülgazi Bahadır Han,bu eseri yazarken hem Reşideddin’den faydalanmış,hem de canlı Türkmen rivayetlerini toplamıştır.Bu yönüyne müstesna bir yere sahip olan eser Oğuzname’nin Türkmen rivayeti,bir başka değişle Çağataycasıdır.
Eserin “Oğuz Han’ın Torunlarının Adlarının Manası ve Damgalan ve Kuşların Zikri” adlı bölümünde Oğuz’un yirmi dört torununun adları,adların anlamları,damgaları ve kuşları belirtilmiştir.Bu kaynakta Çepni Oğuz’un on altıncı torunu olarak gösterilmiş,Çepni’ nin anlamının “cesur”,kuşunun “devlet kuşu”(hümay)olduğu belirtildikten sonra damgasının şekli verilmiştir.
17.yüzyılda Katip Çelebi,Cihannûma adlı coğrafya kitabında Çepnilerden söz ederken dillerinin Türkçe- Farsça karışık bir şey olduğunu söyler.
Gyula Nemeth “Çepni” adının Kırgızca “çep”(kalkan) ve Türkçe “çeper”(duvar, çit,parmaklık) kelimeleriyle ilgili olduğunu ileri sürmüştür.Ona göre Çepni adı kök bakımından “koruyucu(birlik)” ve özellikle “sınır koruyucu(birlik)”anlamına gelmektedir. Çepni adındaki “-ni” eki Beçenek-Beçene-beçe adlarında gördüğümüz –ne,-na,-ni,-nu,-nü ekleriyle birleştirilebilir.Aynı eke Çağatayca “tuzni(buzağı)” kelimesinde de raslanmaktadır.
Kafesoğlu da “Eski Türk boylarının adları boyun siyasi ve sosyal hususiyetlerini meydana koymaktadır” dedikten sonra Çepni’yi askeri teşkilat ve unvanlarla ilgili olan Çor, Yula,Kapan,Külbey,Yabuka,Yeney,Taryan,İğdir,Buka,Tarduş vb.isimlerle birlikte bu gruba dahil etmekte ve Çepni adının askeri ve siyasi özellik taşıdığını belirtmektedir.
Geybullaev de Azerbaycan’ın Şamaha bölgesinde Çepni kelimesiyla bağlantılı 17 yer adı bulunduğu bildiriyor.Bunlardan Çepli,Cabani,Çapni şeklinde olanlar Zangezur ve Kuba bölgelerindedir.Kazak şehrinin Daşsalahlı Bölgesinde Çepli adlı bir yer bulunmaktadır.
Sultanşah Ataniyazov,Şecere adlı eserinde Kaşgarlı,Reşideddin,Yazıcıoğlu ve Ebülgazi’den,bizim de yukarıya aldığımız bilgileri aktardıktan ve bunlara Salar Baba’nın görüşlerini ekledikten sonra Çepni kelimesinin etimolojisi üzerinde durur ve bilim adamlarının güzel fikirlerini inkar etmediğini,ama,Çepni adını eski Türk sözü olan ve “küçük grup”, “sürü” anlamındaki “çep”, “çöp”sözünden türediğini de bilmemiz gerektiğini söyler.Daha sonra Çepnilerin tarihi hakkında kısaca bilgi vererek,Selçukluların döneminde (11.yy.)Çepnilerin büyük bir bölümünün İran’a,Türkiye’ye,Kafkasya’ya ve Irak’a geçtiklerini Türkmenistan’da Alili,Ata Göklen,Hatap ve Hıdırilli boylarıyla Çepbe,Burgazların Çepbece diyen aşiretlerinin kadim Çepnilerle aynı kökten gelmelerinin mümkün olduğunu belirtir
DEVAM EDECEK............

Çepniler 1071 yılında Malazgirt zaferinden sonra Anadolu'ya gelen en kalabalık Oğuz boylarından biridir. Oğuzların sol kolu olan Üç-Ok'ların Kök (gök) Han soyundan gelmektedirler. (Z.Velidi Toğan; Reşiditin Oğuznamesi, İstanbul 1982, s.52)

Bizim Balıkesir'e yerleşen çepniler, Kantemürlü Çepnileri'ymiş. Bu Çepniler Rakka iskanından kaçıp bu bölgeye yerleşmişler.

Balıkesir Çevresinde Yörükler Çepniler Muhacırlar - Aydın Ayhan

ressamerdinc yazdı:Berkan, Çepni oyunları aslında bugünkü Balıkesir ekiplerinin oynadığı oyunlar hemen hemen.Mesela Azime,Akpınar gibi oyunlar yörük oyunlarıdır ama Çepniler de oynar.Yarışmada gördüğümüz biçim Çepni köylerindeki gibi ağır.Yörükler bunları hızlı oynarlar.

Çepni oyunları daha bir Ege havası taşır.Ağırdır.Bergama ile çok ortaklıkları vardır çünkü birçoğunun geliş yerleridir ve Bergama Çepnileri ile alış-veriş vardır.

Erkekler Bergama yöresinde mevcut ağır zeybekler oynar.Kadınlar da aynı şekilde "Al Basmadan Donu Var" gibi zeybek tarzında oyunlara sahiptir.Kaşık enstrümanı yoktur.Yörük oyunlarındaki hareketlilik ve hız Çepnilerde görülmez.

Balıkesir'deki çepniler Bergama dan gelme değildir. Tam tersine Bergama'ya bizden gitmedir. Bergama'yla alışverişi hala devam etmektedir. Çünkü bilirsiniz çepniler kapalı toplumdur. Kendi inancından olan tahtacılarla dahi kız alıp verme gibi durum söz konusu değildir. Sadece kendi aşiretlerinden olanlarla evlenirler. Dışarıya evlenen birisinin geri dönüşü yoktur. Anayı babayı silip o şekilde giderler. Bu sebepten Bergamadaki çepniler ile Balıkesir deki çepni grupları, zamanında Rakka iskanından kaçıp Balıkesir çevresine, sonra Bergama ya, Sonrasında Saruhan ve Aydına gitmişlerdir.

Bu bilgiler, Aydın Ayhan'ın Balıkesir Çevresinde Yörükler Çepniler ve Muhacırlar adlı kitabında yazmaktadır.

Bergama yöresi o zaman Balıkesir bölgesel yönetimi içindeydi - ki Bergama Karesi Beyliği toprağıdır- Siyasi sınırlar (Bergama'nın İzmir'e bağlı olması) kilit nokta değil burada.Balıkesir'deki Çepni köyleri yedi ayrı oymaktır.Tarihsel kayıtlar Çepniler'in yayılım alanını Batı Anadolu'da Balıkesir,Bergama,Salihli,Aliağa,Akhisar civarları gösteriyor.Balıkesir'den gitmiş ya da Bergama'dan gelmiş demekle ben hata ettim bundan sonra dersek de hata olur.Direk olarak Bergama yöresine gelip yerleşmiş olanlar da olabilir sonuçta.Aydın Ayhan'ın kitabını ben de didik didik ettim üniversitedeyken ama bazı bilgilerin çok yüzeysel olduğunu bizzat ben zamanla gördüm.Kitapta yanlış listelemeler,çıkarımlar da mevcut.(Karakeçili aşireti diye listelenen köy Bulgaristan göçmeni çıktı mesela ve bunun gibi durumlar...) Göç yolu konusunda kesin bir şey söylemeyeceğim.Bunu Osmanlı tahrir defterleri gösterir en doğru.

ÇEPNİLERİN EN YOĞUN YAŞADIKLARI YERLER:

GİRESUN
Görele,Tirebolu,Dereli,Espiye,Bulancak,Giresun Merkez,Çanakçı,Eynesil,Alucra

Özellikle Görele tam anlamıyla Çepni kültürünün çok baskın olduğu yörelerdendir.

TRABZON
Şalpazarı (tamamen) , Tonya,Beşikdüzü,Vafıkebir,Çarşıbaşı,Düzköy
Şalpazarı ve köyleri Çepnilerin kalesidir.Trabzon'un doğusundaki ilçelerde de Çepniler vardır ama sayıca diğer Türk gruplarından (Karamanoğulları,Maraş kökenliler vb.) daha azdırlar.

GÜMÜŞHANE

Kürtün ( ağırlıklı),Torul civarı,Kelkit,Şiran ve merkez köylerden bazıları...

RİZE
Çayeli ilçesinin doğusundaki Melyat Deresi'nin batısında kalan mıntıka: Özellikle Rize Merkez ve çevre köyler,Çayeli,İyidere,İkizdere,Karadere mıntıkaları...Rize köylerinde "Çepni" "yiğit" anlamında kullanılan bir sıfattır.

Sivas,Tokat yörelerinde de dağınık olarak yoğun bir nüfus vardır.

BATI ANADOLU'DA

Balıkesir,Bergama,Aliağa,Salihli,Akhisar,Turgutlu ve daha az sayıda olmakla beraber Güney Ege kısmında dağınıktırlar.En kalabalık Balıkesir'de vardırlar.Köy sayısı bakımından Balıkesir başı çeker. (tahmini 35-40 arası...)

Karadeniz Çepnileri ile Batı Anadolu'dakiler arasında mezhepsel ve kültürel farklılıklar bulunmaktadır.