SON BÖLÜM
Trabzon'un fethinden sonraki tarihlerde Çepniler, konar - göçer hayatı bırakıp, yerleşik düzene geçtiler. 16. yüzyıla gelindiğinde, Zonguldak'ın sahil şehri olan Amasra'dan Rize'ye kadar uzanan kıyı şeridinde nüfusun çoğunluğunu Çepniler oluşturuyordu. Ne sebepledir bilinmez, Sinop'taki Çepniler'den günümüze insan ve iz kalmamıştır. Ordu ve Giresun'un bazı ilçeleri hariç, diğer bölgelerdeki Çepni nüfusu azalmıştır.

Çepniler, 'nerede düşman görürse hemen savaşa tutuşan insanlar' olarak bilinirler. Onlar, bu özellikleri sebebiyle 1690 yılında, Avusturya Seferi'ne çağrıldılar. Savaşa katılarak başarının sağlanmasında etkili oldular.

Çepniler, ilk Müslüman Türk'lerdendirler. Bazı güvenilir kaynaklarda, Alevîler'in bir kolu olarak tanımlanmaktadırlar.
Bu gün, çoğunluğu Karadeniz Bölgesi'nde yaşayan Çepniler Sünni-Hanefî mezhebine mensupturlar. Balıkesir ili dışında; Urfa, Maraş, Adana, Ankara, (Şereflikoçhisar) Yozgat, (Keksin) Kırşehir, (Hacıbektaş) Çorum, Sivas, Manisa, (Turgutlu) İzmir, (Bergama) bölgelerinde yaşayan Çepniler mevcut olup , bu yörelerdeki yerleşik Çepniler çoğunlukla Alevi inancına sahiptir..


Görüldüğü gibi Çepniler, Türkiye içinde ve dışında, çok geniş bir coğrafyaya yayılmışlardır. Bu olgunun sebepleri şöyle açıklanabilir: 1- Moğol istilâları, 2- Baba İshak Türkmenleri'nin ayaklanmaları, 3- Savaşçı karakterlerinin gereği olarak savaşlara katılmaları ve savaş amacıyla gittikleri yerler fethedildikten sonra oralara yerleşmeleri.

Anadolu'da Çepniler

Bazı kaynaklarda, 1500'lü yılların başında, bu günkü Giresun ilimize bağlı Keşap ve Dereli ilçelerinin bulunduğu yerlerde, 'Çepni Vilâyeti' isimli bir yerleşim bölgesinin varlığı yazılıdır. Çepniler'e bu sebeple Giresun ve çevresinde sıkça rastlanır.

Şebinkarahisar ve Alucra'da, Tirebolu'nun köylerinde Çepniler çoğunluktadır. Tirebolu şehir merkezinde yaşayanlar, hangi kökenden olurlarsa olsunlar, bütün köylülere 'Çepni' derler. O yörede, 'Çepni' kelimesi, 'köylü' ile özdeşleşmiştir.

Çepniler, tarihin bir döneminde, uzunca bir süre, Çepni olmayan etnik grupların gıpta ettiği insanlardı. Onların saygınlıkları, 19. yüzyılda doruğa çıktı. O dönemlerde bölge halkının çoğu, kendilerinin de Çepni olduğunu iddia ediyordu. Çepniler'in ünlü kabadayısı Çepni Ali, 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi'ne, çevresine topladığı 300 kişi ile katılmış ve Batum'a kadar giderek Ruslar'ı zarara uğratmış, ekibi ve topladığı ganimetle yurduna döndüğünde, gıpta ve hayranlıkla karşılanmıştı. Bölgede, 'Çepni' soyadını taşıyan pek çok aile vardır.

Ülkemizdeki Çepniler, çoğunlukla Karadeniz bölgesinde yaşıyorlar. Karadeniz coğrafyasında arazi engebeli, dağlık, ormanlık ve kayalıktır. Bu sebeple ekime elverişli alan azdır. Tarım gelişmemiştir. Halk, orta seviyenin altında bir ekonomik güce sahiptir. İmkânı olan aileler, çocuklarını okumaya yönlendirirler.

Orta Anadolu'da yerleşik Çepniler, Osmanlı döneminde cins atlar yetiştirirlerdi. Bunlara 'At çekenler' denilirdi. Onlar devlete vergi yerine at verirlerdi.

Günümüz Çepnileri; çiftçilik, sütçülük, arıcılık, besicilik, fındık yetiştiriciliği ile geçim sağlamaktadırlar.

Ülkemizde yapılan nüfus sayımlarında, boy ile ilgili tespitler yoktur. Bu sebeple, Çepni Boyu'na mensup vatandaşlarımızın ne kadar olduğunu söylemek mümkün değildir.

Anadolu Çepnileri, yedi grupta toplanır:

Karadeniz Çepnileri: Rum Pontus İmparatorluğu yönetimindeki Trabzon, Osmanlılar tarafından fethedilmeden önce şehre gelip yerleşen ve fetih ordusunda bulunup Trabzon'da kalan Çepniler'den oluşmaktadır. Karadeniz Çepnileri , Giresun'dan Rize'ye kadar geniş bir alana yayılmışlardır. Yoğunlukla Şebinkarahisar ve Alucra ilçelerinde ve köylerinde otururlar. Bu bölgelerdeki topraklar, günümüz Çepnileri'nin ataları tarafından kan ve can vererek alınmıştır.

Ulu Yörükler: Sivas, Tokat ve Kırşehir illeri ile ilçe ve köylerinde yaşayan Çepniler'dir. Gümüşhâne'nin Kelkit ilçesinden 1520 yılında göç ettikleri biliniyor. İkinci kalabalık grubu oluştururlar.

Bozoklar: Yozgat ili ve ilçelerine bağlı köylerde yaşayan Çepniler'dir. Bozok, esasen Yozgat'ın eski adıdır.

Başım Kızdulu Çepnileri: Aydın ve Saruhan bölgesinde yerleşmişlerdir. 'Kızdulu' kelimesinin yazılışında bir yanlışlık yoktur. Bu tür isimlere, Anadolu'muzun başka bölgelerinde de rastlanmaktadır. Bu yöredeki Çepniler'in eski beylerinin adı Kantemir olduğundan, bunlar, 'Kantemirli' olarak da adlandırılırlar.

Dulkadirli Çepnileri: Maraş Bölgesine yerleşmişlerdir. Sayıca azdırlar.

Adana Çepnileri: 1519 yılında bölgeye geldiler. Çok az bir nüfusa sahiptirler. Bunlara 'At Çekenler' de denilmektedir.

Halep Türkmenleri: Kanuni Sultan Süleyman Han döneminde Suriye'ye yerleştirildiler. Avusturya Seferi'ne dâvet edilen Çepniler bunlardır. Bir kısmı sonradan Antakya'nın kuzeyindeki Gündüzlü ilçesine yerleştiler. Bir kısmı da 1728 yılında Bergama ve Turgutlu'ya geldi.

Çepniler, Türkçe'den başka bir dille konuşmazlar

KAYNAKÇA :bÜYÜK ORANDA ;Doc.Dr.Ali Çelik
Türk Boyları - Çepniler
ÇALIŞMASINDAN YARARLANILMIŞTIR

Trabzon Şalpazarı,Beşikdüzü,Tonya ilçeleri ve köyleri Doğu Karadeniz'de Çepnilerin kalesi gibidir.Vakfıkebir köylerinde de çok sayıda Çepni kökenli aile vardır.Hatta Şalpazarı ve Beşikdüzü köyleri'nin sadece Çepnilerle meskun olduğu oralı bir arkadaşım tarafından bana söylenmişti.

Trabzon'un doğusundaki ilçelerde ise Çepniler de var olmakla birlikte genellikle Karaman'dan göç ettirilen Türkmenler yoğundur.(Karamanoğulları Beyliği'nin alınışı sonrası...)

Rize yöresinde özellikle de Çayeli ve batısında kalan kesimde Çepni yerleşimleri söz konusudur.Rize yöresinde Çepni "Yiğit,kahraman" anlamlarına gelen bir kelimedir.

Trabzon ile ilgili yerli halkının yazdığı bilgileri içeren sayfalardan eklenti yaptım ben de...
..........................................................................................
Tonya İlçesi, Doğudan Düzköy ve Maçka, Güneyden Gümüşhane İline bağlı Kürtün İlçesi, kuzeyden ve batıdan Vakfıkebir ile Şalpazarı ilçeleri ile çevrilidir.
Trabzon ilinin denize sahili olmayan bir ilçesidir. Halkının önemli bir bölümünü Türkmen/Çepniler oluşturur.

Akçaabat;genellikle Karadeniz Türkmen , Çepnilerin kültürel özelliklerini taşır. Diğer yörelerdeki Çepni'lerin önemli bir bölümü Bektş-i olmasına rağmen Akçaabat Çepnilerinin önemli bir bölümü Sünnileşmiştir...İlçe kültürü genellikle Giresun yöresindeki Çepni kültürüne daha yakındır.

BEŞİKDÜZÜ: Selçuklu döneminde Horasan'dan gelerek yöreye yerleşen Türkmen Çepnilerin yoğun olarak yaşadığı Beşikdüzü'nden üç ağa 1834 yılında ferman getirterek Beşikdüzü’nü kurarlar.

Vakfıkebir,(eski adı Büyük Liman) Yerli halkın çoğunluğunu Türkmen Çepni'ler oluşturur.Trabzon'un 40 km batısında olup. İlçe toprakları Doğuda Çarşıbaşı, Batıda Beşikdüzü, Güneyde Tonya ilçeleri ve Kuzeyde Karadeniz ile çevrilidir.

Şalpazarı, Ağasar vadisinde yaşayan Çepni Türkmenleri bölgeye 13-14. yüzyıllar arasında yerleşmiş olup Dede Korkut masallarında bahsi geçen folklorik birikime ve Trabzon'un diğer yörelerinden kolayca ayrılabilen Türkmen diyalektine sahiptirler.

Anne tarafım Eynesil'in Ören köyünden. Çepni kültürü ve bilinci, yukarıdaki mesajda belirtildiği şekilde bizde de devam etmekte. Halk, zamanla sünnileşmiş de olsa, Orta Asya'dan Bektaşilik aracılığıyla taşınan inanç, gelenek ve görenekler kısmen sürmekte. Köyün yakınındaki "Ali Taşı", "Ali Düzü" ve ninemin lakabının "Bektaş Kızı" olması, benim gözlemleyebildiğim onlarca örnekten birkaçı.

Şalpazarı - Ağasar'la ilgili olarak da kısaca şunları söyleyeyim: Konuşmaları bizle aynıdır. Yukarıda belirtildiği gibi Türkmen diyalektiği söz konusu. Tabii ki Doğu Karadeniz vurgusu yok değil ama özellikle yerel kelimeler bakımından kendine has, Türkçe bir dağarcık var. Dil konusunda terimlere çok hakim olmadığımdan fazla ayrıntıya girmek istemiyorum. Merak eden olursa elimden geldiğince açıklamaya çalışırım. Bu yöre köylerinin internet sitelerinde de bahsettiğim gelenek, görenek, inanç ve kelimelerle ilgili bilgileri genellikle bulabilirsiniz.

Başlık Balıkesir yöresi Çepnileri ile ilgili ama Karadeniz Çepnilerinin Bektaşilik ile olan ilişkisini de daha iyi anlamak isteyenlere Güvenç Abdal'ı ve Güvenç Abdal Ocağı'nı da araştırmadan geçmemelerini öneririm.

Bandırma ilçesinde Çepni Alevi köyü yoktur.Adı Çepni olan köy vardır.Orası dedemin köyü ve hiç alevi yok.Köy Manav ve Muhacirlerden oluşmaktadır.Gönen'de ise Killik köyü Alevi değildir.Orasıda anneannemin köyü ordada Manav ve Muhacir vardır.

Çepniler büyük bir boydur.Alevileri de vardır sünnileri de.Balıkesir Çepnileri (Çetmiler) alevi mezheplidir.Genellikle Merkeze , Bigadiç'e bağlı köyleri vardır.Bunun dışında Kepsut,Balya,İvrindi,Gönen,Sındırgı,Savaştepe,Susurluk ilçelerinde de birkaç köyü geçmeyecek sayıda köylerde otururlar.Bandırma,Dursunbey,Ayvalık,Gömeç ilçelerinde hiç Çepni yerleşimi yoktur.

BALIKESİR MERKEZE BAĞLI

1.Karamanlar
2.Macarlar
3.Bahçedere
4.Çukurhüseyin
5.Kabakdere
6.Deliktaş
7.Yaylacık
8.Ortamandıra
9.Aynaoğlu
10.Dübecik
11.Çoraklı
12.Çiftlik
13.Koruköy mh.
14.İnkaya
15.Yeşildere

BİGADİÇ'E BAĞLI

16. Kozpınar
17. Akyar
18. Yumrukluçepni
19. Elyapan
20. Kuşkaya
21. Güvemçetmi
22. Meyvalı
23. Özgören

25. Kocabük (BALYA)
26. Soğanbükü (İVRİNDİ)
27. Malkaya (SINDIRGI)
28. Danaveli (SUSURLUK)
29. Gökçeören (SUSURLUK)
30. Kocasinan (SINDIRGI)
31. Kalebayırı Hamamı (GÖNEN)
32. Armutlu (KEPSUT)
33. Değirmendere (BALYA)
34. Kapaklı (MANYAS)
35. Söğütlü (SUSURLUK)